Ceremoniarz parafialny –  Adam Frank

Liturgia

 

 

Porozmawiajmy o Liturgii! 4/2019

 

Dzisiejsze rozważania stanowią uzupełnienie zeszłotygodniowego tematu dotyczącego gestów podczas liturgii. Kolejne gesty to:

Nałożenie rąk – Spośród gestów wykonywanych rękami, najbardziej wymownym jest gest nałożenia rąk. W liturgii obrzęd ten należy do najstarszych. Sięga on czasów Chrystusa Pana, który wielokrotnie nakładał ręce na dzieci lub na chorych (Mk 7,33; 10,16; Łk 4,40; Dz 6,6; 2 Tm 1,6). Nakłada się ręce przy udzielaniu błogosławieństwa (np. prymicyjnego), w którym oznacza ono łaskawość Boga w Trójcy Jedynego, który jest źródłem wszelkiej świętości. W obrzędzie sakramentu bierzmowania, nałożenie ręki z równoczesnym namaszczeniem olejem krzyżma oznacza, że Duch Święty udziela się bierzmowanemu jako Dar. W obrzędzie sakramentu święceń nałożenie rąk oznacza przekazanie władzy kapłańskiej. Ponieważ Chrystus często kładł ręce na chorych, których uzdrawiał, dlatego gest ten wszedł do obrzędu namaszczenia chorych.

We Mszy św. wyciąga się ręce nad darami ofiarnymi podczas modlitwy skierowanej do Boga Ojca, o zesłanie Ducha Świętego, aby „dary te stały się Ciałem i Krwią Jezusa Chrystusa” (tzw. epikleza). Gdy na końcu Mszy św. celebrans udziela błogosławieństwa w formie uroczystej (tzw. modlitwa nad ludem) wyciąga ręce nad wiernymi, wypowiadając słowa błogosławieństwa, a wszyscy wierni, na wyraźne wezwanie celebransa lub diakona, na ten moment pochylają głowę. Gest nałożenia, w formie wyciągnięcia ręki, nad penitentem, towarzyszy także formule rozgrzeszenia wypowiadanej przez szafarza sakramentu w czasie spowiedzi.

Rozłożenie rąk i wzniesienie ich nieco w górę tak, jak kapłan trzyma je podczas odmawiania modlitw mszalnych, to najstarsza forma postawy modlitewnej, przekazanej przez liturgię. Gest ten oznacza, że adresatem modlitwy jest Pan Bóg. Symbolizuje człowieka, który z całą ufnością zwraca się do Boga i oczekuje od Niego pomocy.

Złożenie rąk – Składanie rąk przy modlitwie symbolizuje wzniesienie duszy do Boga i oddanie Mu się z wiarą. Ręce powinny być zawsze złożone na wysokości piersi i stale skierowane ku górze. Kiedy łączymy nasze ręce razem i składamy je do modlitwy, wtedy znaczy to: my gromadzimy się, zwracamy się do Boga, oddajemy Mu siebie samych! Pamiętajmy o tym ważnym geście, szczególnie podczas przyjmowania KOMUNII ŚWIĘTEJ – każdy przyjmujący Pana Jezusa do swojego serca, podchodząc do Celebransa lub Szafarza powinien z należytą czcią ułożyć ręce zgodnie z opisem powyżej.

Bicie się w piersi – łac. mea maxima culpa, moja wielka wina Jest to znak pokory, skruchy i szczerego żalu za grzechy. Podczas wykonywania tego gestu wskazujemy na serce człowieka, gdyż „z serca pochodzą złe myśli, zabójstwa, cudzołóstwa, czyny nierządne, kradzieże, fałszywe świadectwa, przekleństwa” (Mt 15,19). W Eucharystii gest ten wykonujemy w czasie III formy aktu pokuty na słowa: „moja wina, moja wina, moja bardzo wielka wina”.

Obmycie rąk – gest obmycia rąk kapłana, symbolizuje wewnętrzne obmycie z ludzkich nieprawości.

Znak krzyża – jest gestem najczęściej wykonywanym gestem przez katolików. Symbolizuje on krzyż, na którym umarł Chrystus. Znak krzyża jest wyznaniem wiary w Boga Trójjedynego – Ojca, Syna i Ducha Świętego. Wykonując znak krzyża na samych sobie, niejako sami wyrażamy gotowość na ukrzyżowanie siebie. Kapłan wykonuje znak krzyża nad ludem w czasie błogosławieństwa końcowego. Biskup błogosławi lud czyniąc trzykrotnie znak krzyża nad ludem (OWMR 167). Ponadto znak krzyża na sobie wykonuje celebrans i koncelebransi w Kanonie Rzymskim (1 modlitwa eucharystyczna) na słowa: „abyśmy przyjmując z tego ołtarza Najświętsze Ciało i Krew Chrystusa, otrzymali obfite + błogosławieństwo i łaskę”.

Mały znak krzyża wykonujemy przed Ewangelią, znacząc kciukiem małe znaki krzyża na na czole, ustach i piersi w czasie słów, wypowiadanych przed diakona lub prezbitera: „Słowa Ewangelii według świętego …”. Nie ma potrzeby, aby czynić znak krzyża (często obserwujemy, że jest to czynione w niepotrzebnym pośpiechu i ) bezpośrednio przed i po przyjęciu Komunii Świętej (często obserwujemy, że jest to czynione w niepotrzebnym pośpiechu i niegodnie).

Za tydzień: Aktywny udział parafian w śpiewie podczas liturgii.

_____________________________________________________________________________________________________

Ceremoniarz parafialny –  Adam Frank

Liturgia

 

Porozmawiajmy o Liturgii! 3/2019

 

Postawy i gesty w liturgii mają swoją symbolikę. Wśród głównych gestów liturgicznych, czynionych tak przez Celebransa, jak i przez wiernych wyróżniamy:

 

Pokłon – (inklinacja od łac. inclino – skłaniam się). W liturgii rzymskiej pokłon jest znakiem zarówno głębokiego szacunku, jak również usposobienia pokutnego, szczególnie wtedy, gdy ma on związek z prośbą o oczyszczenie z grzechów.

 

Skłon głowy lub ciała symbolizuje cześć i błaganie. W liturgii rzymskiej pokłon często zastępowany jest przyklęknięciem. Pokłonem ciała pozdrawia się ołtarz, krzyż, innych liturgów, zwłaszcza celebransa, gdy na przykład diakon (co możemy zaobserwować w naszej rzeczywistości parafialnej) prosi go przed proklamacją Ewangelii o błogosławieństwo (wypowiada słowa: „pobłogosław mnie Ojcze”) i gdy je otrzymuje. Skłon głowy – skłaniamy głowę, kiedy przynosimy jakiś przedmiot liturgiczny kapłanowi, np. podczas przygotowania darów ofiarnych. Skłon głowy jest znakiem szacunku i uprzejmości. Ale także, gdy podczas samej liturgii mamy bardzo pilną potrzebę, aby przejść przez środek prezbiterium na drugą stronę kościoła – nie czynimy wtedy przyklęknięcia. W naszej parafialnej rzeczywistości warto zwrócić uwagę na coraz bardziej powszechną i prawidłową praktykę w celu jej dalszego kultywowania, aby podczas hymnu „Chwała na wysokości Bogu” na dwukrotnie wymieniane imię „Jezu Chryste” CZYNIĆ SKŁON GŁOWY, tak samo podczas słów w Wyznaniu Wiary „I za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Panny i stał się człowiekiem”.

 

Podnoszenie oczu – zawsze rozumiano jako znak zewnętrzny kierowania duszy do Boga. Modlący się człowiek spontanicznie kierował swój wzrok w górę wraz z myślami (Ps 122; Ps 123; Łk 16,23; J 11,41).

Posoborowa odnowa liturgiczna wymaga, aby oczy wiernych były zwrócone na ołtarz, na obrzędy, na lektora, na głoszącego słowo Boże, w celu łatwiejszego zachowania zgodności między myślami, słowami i czynnościami liturgicznymi. Kapłan obecnie podnosi oczy w Kanonie Rzymskim przed przeistoczeniem na słowa: „On to (Jezus) w dzień przed swoją męką podniósł oczy ku niebu; do Ciebie, Boga Ojca Wszechmogącego…” – będziemy to mogli usłyszeć już niedługo, podczas Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek.

 

Pocałunek pokoju czy ucałowanie ołtarza – Gdy chrześcijaństwo się rodziło, to w kulturze śródziemnomorskiej pocałunek był, między innymi, znakiem pozdrowienia i czci. Znak ten wprowadzono do liturgii chrześcijańskiej jako symbol nadprzyrodzonej miłości, braterstwa, pokoju i wzajemnej zgody. Dlatego we Mszy św. pocałunek/znak pokoju był gestem przygotowawczym do Komunii świętej. Pamiętajmy o tym, aby w tym szczególnym momencie, jakim jest znak pokoju, nie traktować tego gestu jedynie powierzchownie, poprzez lekki skłon głowy w kierunku najbliżej stojących wiernych, lecz poprzez PODANIE DŁONI stojącym najbliżej, tak z boku, jak i w ławce przed nami i za nami. Zasadniczo można przekazać pokój za pomocą podania ręki i wypowiedzenia słów: „Pokój z Tobą”. Odpowiedź na te słowa brzmi: Amen

Za tydzień: Ciąg dalszy gestów w liturgii.

_____________________________________________________________________________________________

 

Porozmawiajmy o Liturgii! 2/2019

 

Postawy podczas liturgii:

Postawy w liturgii mają swoją symbolikę. Samo ciało ludzkie ma swoją wymowę w liturgii. Ogólne Wprowadzenie do Mszału zwraca uwagę na to, iż „jednakowa postawa ciała, którą powinni zachować wszyscy uczestnicy liturgii, jest znakiem wspólnoty i jedności zgromadzenia, wyraża bowiem, a zarazem wywiera wpływ na myśli i uczucia uczestników” (nr 20).

Podczas liturgii postawa stojąca jest zewnętrznym znakiem głębokiego uszanowania dla Boga jako najwyższego Pana (Mt 6,5; Mk 11,25; Łk 18,11; 22,46).

Postawa klęcząca zarówno jako dłuższa postawa modlitewna, jak również chwilowy gest, w liturgii chrześcijańskiej oznaczała wielbienie Boga i była postawą typowo chrześcijańską. W Nowym Testamencie znajdujemy aż 59 wzmianek o przyjęciu postawy klęczącej. Miała ona trzy formy; padnięcie na twarz, upadnięcie do stóp i klęczenie. Bardzo ważne jest, aby w czasie momentu przeistoczenia podczas Eucharystii, a potem podczas słów: „Oto Baranek Boży…” przed Komunią Świętą, kiedy przyjmujemy tę postawę, patrzeć na to, co dzieje się na ołtarzu i wznosić swój wzrok ku górze, a nie trwać w tym czasie z opuszczoną głową w dół, tak jak to często możemy zaobserwować.

Postawa klęcząca jest zasadniczą postawą także w czasie sakramentu pokuty. Należy odróżnić postawę klęczącą od przyklęknięcia. Podczas przyklękania klęka się zawsze na prawe kolano i nie czyni się przy tym żadnych gestów, np. znaku krzyża. W czasie sprawowania Eucharystii oprócz momentów na to wyraźnie przeznaczonych, wszyscy wierni i usługujący przyklękają także w czasie Wyznania Wiary w uroczystość Bożego Narodzenia na słowa: „I za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem”. Jest to wyraz naszego szczególnego w tym dniu uczczenia tajemnicy Wcielenia.

Pozycja siedząca według starożytnego zwyczaju przysługiwała urzędnikom, nauczycielom i sędziom jako znak władzy i godności (Ps 106,32; Mt 19,28; Łk 4,20). Sam Chrystus siedząc, nauczał w świątyni jerozolimskiej: Łk 2,46. Biskup zasiadał na swojej katedrze i z niej nauczał oraz przewodniczył liturgii. Podobnie czynił prezbiter. Wierni w kościele nie zawsze siedzieli. Miejsca siedzące przewidziane były tylko dla duchowieństwa (stalle, sedilia). Siedzenia dla wiernych wprowadzili dopiero protestanci w swoich kościołach, a za ich przykładem poszli katolicy. Siedzenie jest także postawą słuchającego ucznia. Jest znakiem skupienia, przyjmowania i rozważania Słowa Bożego (Łk 2,46; 10,39; 1 Kor 14,30; Dz 20,9). Siedząc nigdy nie zakładamy nogi na nogę, nie wyciągamy ich przed siebie ani nie „bawimy się” stopami. W czasie postawy siedzącej dłonie spoczywać powinny na kolanach.

Za tydzień: Gesty, skłony i przyklęknięcia podczas liturgii.

________________________________________________________________________________________________

 

Porozmawiajmy o Liturgii! 1/2019

    

   Ojciec Święty Benedykt XVI w adhortacji apostolskiej Sacramentum caritatis napisał: „Najświętsza Eucharystia jest darem, jaki Chrystus czyni z samego siebie, objawiając nam nieskończoną miłość Boga”. Budując na tej papieskiej myśli możemy powtórzyć za Świetą Teresą: „Gdyby ludzie znali wartość Eucharystii, służby porządkowe musiałyby kierować ruchem u wejścia do kościołów”.

   W naszej parafii mamy ten przywilej i możliwość, że piękno i wartość liturgii możemy podziwiać częściej, niż tylko podczas Pasterki i Triduum Paschalnego. Przy każdym bowiem większym święcie, jak i cyklicznie w dwie wybrane niedziele miesiąca, razem we wspólnocie parafialnej przeżywamy Liturgie z posługą naszej asysty w pełni znaków liturgicznych. Właśnie wtedy możemy zaobserwować, że liturgię poprzedza komentarz, rozpoczyna się ona procesją wzdłuż nawy bocznej i środkowej z kadzidłem, krzyżem, świecami, Ewangeliarzem. W tych znakach w sposób bardzo konkretny i świadomy oddajemy Bogu chwałę, ale co to tak naprawdę dla nas oznacza?

   Ideą cotygodniowego cyklu „Porozmawiajmy o Liturgii” jest jeszcze większe zrozumienie liturgii – czym ona jest, jak możemy w niej jeszcze bardziej świadomie uczestniczyć i nieustannie zgłębiać jej bogactwo.

Etymologia słowa liturgia:

   Słowo „liturgia” pochodzi od greckiego wyrazu „leiturgia” („leitos” – publiczny, „ergon” – służba, praca). Samo słowo liturgia do użytku Kościoła wchodziło dosyć opornie. Na wschodzie od IV w. nazywano tak cały kult, zaś od IX w. liturgią określano już tylko Eucharystię. Kościół Zachodni słowo ‚liturgia’ wprowadził do swojej nomenklatury; na określenie kultu bożego dopiero w XVIII w. Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium Soboru Watykańskiego II definiuje liturgię w następujący sposób: „Słusznie zatem uważa się liturgię za wypełnianie kapłańskiej funkcji Jezusa Chrystusa. W niej przez znaki dostrzegalne wyraża się i w sposób właściwy dla poszczególnych znaków dokonuje uświęcenie człowieka, a Mistyczne Ciało Jezusa Chrystusa, to jest Głowa ze swymi członkami, sprawuje pełny kult publiczny”. Do liturgii zaliczamy: Eucharystię, sakramenty święte, sakramentalia (egzorcyzmy, poświęcenia, błogosławieństwa), Liturgię Godzin, a także celebracje roku liturgicznego.                                                                                            

Za tydzień: Postawy podczas liturgii.

________________________________________________________________________________________________